BDT’ye (bilişsel davranışçı terapi) göre ruhsal bozuklukların sebebi çarpıtılmış ya da işlevsel olmayan düşüncelerdir. Bu nedenle BDT, düşüncenin değiştirilmesiyle davranışın ve duygunun da değiştirilebileceğine işaret eder.
Olumsuz düşünce ve inançların yer aldığı çeşitli çevresel nedenler ruhsal bozuklukların yoğunlaşmasına ve sürmesine sebep olur. Bu nedenle BDT olumsuz değerlendirmeleri, yorumları, düşünce ve inançları olumlu ve işlevsel olanlarıyla değiştirmeyi hedefler. Kişinin düşünce yanlılıklarını keşfetmesine ve daha sağlıklı düşünme biçimleri edinmesine yardımcı olur.
BDT’ye göre kendimiz ve diğerleriyle ilgili algılarımız, düşüncelerimiz, temel inançlarımız, kurallarımız ve beklentilerimiz; yaşadığımız olaylara verdiğimiz tepkileri ve hislerimizi belirler. Olaylar karşısında otomatik düşüncelerimiz ve bilişsel çarpıtmalarımız doğrultusunda duygusal ve davranışsal tepkiler veririz. İşlevsel olmayan düşünceler işlevsel olmayan tepkilere ve duygulara sebep olur. Kişi öncelikle bu düşünceleri fark edip gerçeğe yakın hale getirebilirse hissettiği olumsuz duygular ve işlevsiz davranışları değişecektir.
BDT Hangi Durumlarda Etkilidir?
- Anksiyete
- Depresyon
- OKB
- Panik atak
- Yeme bozuklukları
- Uyku bozuklukları
- Kaygı bozuklukları
- Fobiler
- Madde bağımlılığı
- Travma sonrası stres bozukluğu
- Bipolar bozukluk
- Cinsel işlev bozuklukları gibi birçok rahatsızlığın tedavisinde oldukça etkilidir.
İşlevsel olmayan düşüncelerin altında işlevsel olmayan inançlar yatar.
Temel BDT Yaklaşımı
BDT’ye göre A noktasındaki olaya C noktasında verdiğimiz tepkiyi B noktasındaki yorumumuz etkiler. Başka bir deyişle A olayıyla ilgili B noktasında yapılan farklı yorumlar, C noktasında farklı duygu ve tepkilerin çıkmasına neden olur. Yani düşünce, duygu ve davranış arasında güçlü bir bağ olduğuna vurgu yapılmaktadır.
BDT’nin Temel İlkeleri
- Yapısaldır, terapist ve danışanın anlaştığı biçimde planlanır
- Danışanın aktif katılımını ve iş birliğini içerir
- Direktiftir, danışan aktif olsa da terapiyi terapist yönetir
- Amaca yönelik ve sorun odaklıdır
- İçinde bulunulan zamana vurgu yapar
- Eğitici süreçler içerir
- Terapist bir eğitmen olarak görülür
- İşlevsiz düşünce ve inançları değiştirmeyi temel alır
BDT Nasıl Uygulanır?
BDT genellikle bireysel terapilerde kullanılan bir terapi yöntemidir ancak çoğu yöntem gibi grup terapilerinde de BDT tekniklerinden faydalanılabilir. Terapist her seans sonu danışanın ilerlemesini değerlendirir ve sonraki seans için danışana ödev verir. BDT’nin uygulanışı genellikle aşağıdaki gibidir:
- Değerlendirme seansı: Terapisin, danışanın etraflıca öyküsünü aldığı ilk seanstır. Bireyin yaşamı, çocukluğu, aile ve sosyal hayatı terapiye başvurma sebebi, semptomları anlaşılır.
- Hedef belirleme: Değerlendirme ardından gerçekçi terapi hedefleri belirlenir.
- Düşünce ve davranışların belirlenmesi: Bireyin temel inançları, düşünce yanlılıkları, davranış ve düşünce kalıpları incelenir.
- Yeniden yapılandırma: Terapist danışanın çarpıtılmış düşünceleriyle ilgili çeşitli bilişsel tekniklerle çalışmalar yürütür. Düşünce yanlılıklarını sorgular, gerçeklerle daha ilişkili sağlıklı düşünceler geliştirmesine yardımcı olur.
- Yeni davranışların öğrenilmesi: Bireyin olumsuz düşüncelerini değiştirerek yeni ve sağlıklı davranış kalıpları edinmesi teşvik edilir.
- Uygulama: Danışanın edindiği yeni düşünce ve davranış kalıplarını günlük hayatında uygulamasına yardımcı olunur.